ActionAidNederland

ActionAid is een beweging van mensen die wereldwijd samenwerken om armoede en onrecht te bestrijden.

De kracht van noodhulp nieuwe stijl

donderdag, August 11, 2016 - 10:10

Barbara van Paassen, Hoofd Beleid & Campagnes bij ActionAid, voelt soms enige scepsis over noodhulp. Tot ze onlangs in Nepal op bezoek was onze lokale collega’s van ActionAid. Daar maakte ze kennis met noodhulp nieuwe stijl. Een pleidooi voor empowering noodhulp waarbij  lokale mensen zelf de behoeften en prioriteiten bepalen.

"Onlangs was ik in Nepal voor een internationale bijeenkomst. Het was  tevens een mooie kans om kennis te maken met het werk van onze lokale ActionAid collega’s en in het bijzonder de hulp na de verwoestende aardbeving in 2015. Ik  moet eerlijk bekennen dat ik soms enige scepsis voel over noodhulp. Is het wel op een goede manier te doen, zonder in al te klassieke hulp- en afhankelijkheidspatronen te vervallen? Hoe zorg je dat het meer is dan een korte-termijn oplossing en symptoombestrijding?

Terechte vragen of niet, je kunt je voorstellen dat ik opgelucht was toen ik tijdens mijn recente bezoek aan Nepal kon constateren dat het kan: noodhulp die recht doet aan de huidige tijd en verhoudingen in de wereld, evenals geleerde lessen uit het verleden.  Het werk van ActionAid Nepal en hun partners en ongetwijfeld veel andere NGO’s maakte diepe indruk op me. Zij hebben het idee van human rights-based en community-led wederopbouw realiteit gemaakt op een manier die zoveel verder gaat dan het puur beantwoorden aan de eerste behoeften.  “Building back better” op een inclusieve en empowering manier door gemeenschappen – en in het bijzonder vrouwen – zelf de prioriteiten en het actieplan te laten bepalen én uitvoeren. En zelfs: wederopbouw als een kans voor verdergaande democratische hervorming in deze jonge republiek. 

Hoe ziet deze empowering noodhulp eruit?

Binnen 24 uur na de aardbeving waren mijn collega’s van ActionAid Nepal, actief in vele districten sinds 1982, in gesprek met overlevenden over de aanpak van de hulp. Goederen op korte termijn, maar zeker ook psychosociale en economische diensten. De fondsen die met dank aan mensen van over de hele wereld beschikbaar kwamen na de aardbeving, werden onder leiding van de getrainde gemeenschap en vrouwengroepen op transparante wijze uitgegeven in lijn met hun belangrijkste behoeften. Daarbij bleek grote aandacht voor onderliggende – veelal problematische – machtsstructuren en het versterken van gemarginaliseerde groepen cruciaal, zodat zij die het hardst geraakt zijn niet (opnieuw) zouden worden buitengesloten en hier juist sterker uitkomen.

Zoals mijn collega Bisesh aangaf: “Natuurlijk was het een enorme ramp, maar tegelijk was het ook een kans om het zo aan te pakken dat gemeenschappen en in het bijzonder vrouwen er beter voor zouden komen te staan dan vóór de aardbeving: fysiek, sociaal en economisch.” Eén van de gemeenschappen die ik tijdens mijn verblijf bezocht  heeft bijvoorbeeld een deel van het geld ingezet voor het bouwen van kassen waarin zij effectief tomaten kunnen verbouwen voor de lokale markt. De vrouwen die ons rondleidden waren trots dat hun inkomen en vrijheid vooruit waren gegaan. Daarnaast bleek het vastleggen van gedeelde eigendomsrechten op het land – vaak staat het land alleen op naam van de man of beschikt men überhaupt niet over een certificaat – essentieel om in het wederopbouw proces onduidelijkheid of uitsluiting bij subsidies en landroof te voorkomen. Alle lessen van de afgelopen 30 jaar en het vertrouwen dat ActionAid en partners bij gemeenschappen, bewegingen, nationale vrouwen- en jongerennetwerken en lokale autoriteiten hadden opgebouwd door jarenlange samenwerking, bleken bovendien van grote waarde. 

Kijken naar de toekomst

Natuurlijk moet er nog een hoop gebeuren. Hoewel de Nepalese overheid na lobby van ActionAid en anderen belangrijke principes als vrouwelijk leiderschap in haar wederopbouw én onderwijsbeleid heeft opgenomen, schiet zij in praktische uitvoer en herhuisvesting tekort. Teveel mensen wonen nog in tijdelijke constructies met onvoldoende middelen om hun leven opnieuw op te bouwen. Het aanpakken van ongelijke machtsstructuren en uitsluiting van lagere kasten en vrouwen op alle niveaus gaat niet over een nacht ijs. Nieuwe uitdagingen als klimaatverandering – gemeenschappen gaven duidelijk aan dat het steeds warmer wordt en regen minder voorspelbaar – worden sterk gevoeld. Hulpbronnen en landrechten staan onder druk. Het vergroten van weerbaarheid en het bevorderen van rampenparaatheid en preventie is misschien belangrijker dan ooit en vereist lange adem, maar met grote kansen op duurzaam succes. Zo bleken de gemeenschap en lokale overheid die het meest getraind waren op omgang met extreme omstandigheden en daar samen afspraken over hadden gemaakt, het beste in staat de impact van de aardbeving in te perken en er weer bovenop te komen.

Gelukkig blijven onze lokale collega’s actief in ‘kritisch constructief’ dialoog met de overheid en het steunen van gemeenschappen die zich willen organiseren of uitspreken ten behoeve van betere publieke diensten, landrechten en voedselzekerheid, economische mogelijkheden en vrouwenrechten. Belangrijk uitgangspunt daarbij: niet tegen de overheid, die immers cruciaal is voor duurzame ontwikkeling en democratisering, maar wel de staat weer teruggeven aan de burgers. En zoals de directeur van ActionAid Nepal mooi samenvatte: “Wij hebben van deze tragedie en onze prestaties twee dingen geleerd: de kracht van weerbaarheid en de voordelen van een aanpak die focust op het creëren van synergie”. 

Wat betekent dit nu voor ons hier?

Mijn collega’s in Nepal waren duidelijk: internationale solidariteit en kennisuitwisseling was essentieel in dit proces. Zij delen ook hun lessen en ervaringen graag met anderen. Dit brengt me op het laatste punt en dat gaat over het publieke en politieke debat in veel noordelijke landen, waar de beeldvorming (en scepsis) over internationale samenwerking – of het nou noodhulp of ontwikkelingssamenwerking is – nogal ver lijkt af te staan van de realiteit. Bovenstaande aanpak is tekenend voor hoe ActionAid en steeds meer maatschappelijke organisaties zich ontwikkeld hebben, maar waarvan ik betwijfel of het breed wordt erkend of begrepen.

Geen vis, geen hengel, maar mensen en bewegingen steunen die zelf het beste weten hoe de diepere oorzaken en structuren die armoede en ongelijkheid in hun samenleving in stand houden aan te pakken. Ik heb al vaak gezien dat dit werkt, zoals in onze campagnes tegen landroof en belastingontwijking, waar lokale gemeenschappen hun eigen overheid overtuigen het probleem aan te pakken en ondertussen hun zelfredzaamheid vergroten. Hoe dit binnen noodhulp goed te doen is voor sommige lezers misschien oud nieuws, maar brengt mijn inziens belangrijke lessen voor het brede debat over internationale samenwerking die we als organisaties veel sterker kunnen uitdragen. Om te beginnen bij de aanpak van droogte en honger in Oost- en Zuidelijk Afrika als gevolg van El Nino, misschien wel één van de meest onderschatte rampen van dit moment."

 

Het AA Nepal learning rapport vind je hier.