ActionAidNederland

ActionAid is een beweging van mensen die wereldwijd samenwerken om armoede en onrecht te bestrijden.

#LandFor – Op deze pagina lees je in 5 vragen meer over de achtergrond van deze campagne.

Wat is landroof?

Bij Landroof gaat het om land deals waarbij de mensen die op het betreffende land leven of die het land gebruiken voor hun bestaan, niet voldoende zijn geraadpleegd, eerlijk behandeld zijn of naar behoren zijn gecompenseerd.

Landroof gaat vaak gepaard met gedwongen uitzettingen, vernietiging van levensonderhoud, het verlies van de belangrijkste voedselbron en leidt tot meer armoede. Er is vaak een gebrek aan transparantie en een schending van de mensenrechten, vooral de rechten van vrouwen.

ActionAid definieert landroof in lijn met de definitie van de Tirana Declaratie die met brede steun van overheden en maatschappelijke organisaties in 2010 werd aangenomen.

Landroof wordt hierin gedefinieerd als landacquisities die (i) in strijd zijn met mensenrechten, inclusief vrouwenrechten, (ii) niet voldoen aan het het principe van Free Prior en Informed Consent van landgebruikers, (iii) onvoldoende aandacht hebben voor sociale, economische, gender en milieu gevolgen voor lokale gemeenschappen, (iv) niet gebaseerd zijn op transparante contracten; en (v) niet in lijn met democratische principes, toezicht en betekenisvolle participatie van landgebruikers.

Wat is precies het probleem?

Conflict over land is er al sinds mensenheugenis, maar de schaal en de snelheid waarmee grootschalige land deals plaatsvinden is iets van de laatste tijd. Bij van deze deals gaat het in feite om landroof omdat de rechten en de behoeften van mensen die op dat land leven niet of onvoldoende in acht zijn genomen.

Sinds 2000 zijn er meer dan 1600 grootschalige land deals gedocumenteerd die meer dan 60 miljoen hectares beslaan. Dat is een enorm gebied groter dan Spanje, Duitsland of Kenia. Dit is waarschijnlijk slechts een topje van de ijsberg, want door gebrek aan transparantie zijn veel grote en minder grote deals niet of nauwelijks gedocumenteerd.

Dit heeft een desastreus effect op de armste en meest kwetsbare gemeenschappen die van het land afhankelijk zijn voor hun bestaan. Een op de acht mensen in de wereld lijden chronisch honger en de grote meerderheid daarvan woont in ontwikkelingslanden.

Onderzoek toont aan dat tweederde van de land deals plaats vindt in landen met grote hongerproblemen, terwijl de meerderheid van de gewassen die geteeld worden op land dat door buitenlandse investeerders wordt gekocht in ontwikkelingslanden voor de export zijn, en niet om de lokale bevolking te voeden.

In ontwikkelingslanden zijn de landrechten slecht beschermd, en helemaal die van vrouwen terwijl zij juist in veel landen het merendeel van de lokale voedselproductie voor hun rekening nemen.

Maar (buitenlandse) investeringen in ontwikkelingslanden zijn toch goed?

In veel landen moet er broodnodig geïnvesteerd worden in landbouw. Juist gezien de beperkte middelen zouden overheden en ontwikkelingssector zich moeten concentreren op het verbeteren van de mogelijkheden voor grootste groep van private investeerders in landbouw: kleinschalige boer(inn)en, die verantwoordelijk zijn voor bijna 80% van de voedselvoorziening in veel landen.

Er is veel onderzoek dat laat zien dat kleinschalige voedselproducenten met de juiste condities productiever kunnen zijn per oppervlakte eenheid dan grootschalige landbouwbedrijven.

Gezien toenemende ongelijkheid en jeugdwerkloosheid is kleinschalige landbouw niet alleen essentieel voor voedselzekerheid, maar ook voor werkgelegenheid en duurzame economische ontwikkeling. Op macro-economisch niveau is er ook sterk bewijs dat de ongelijkheid van bezit, vooral land, economische groei remt.

Bijna elk laag inkomensland dat massale armoedevermindering tot stand heeft gebracht, begon met het investeren in en het vergroten van kansen van kleinschalige voedselproducenten.

Kleinschalige boer(innen) zijn de sleutel tot inclusieve ontwikkeling, het aanpakken van honger en het verzekeren van de toekomstige duurzaamheid van het wereldwijde voedselsysteem.

Is dit niet gewoon een lokaal probleem? Wat heeft landroof met Nederland te maken?

Nederland is een belangrijke speler op het gebied van landacquisities. Niet alleen zijn veel Nederlandse bedrijven en financiële instellingen betrokken bij land deals wereldwijd (Nederlands staat zelfs in de top 10) en importeert Nederland als handelsland grootschalig grondstoffen en landbouwgewassen uit de hele wereld. Maar ook het beleid van de Nederlandse overheid telt. Minister Ploumen van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking zet zich internationaal in voor landrechten en heeft belangrijke eerste stappen genomen om landroof tegen te gaan.

Tegelijkertijd is de Nederlandse overheid echter koploper in het bevorderen van private investeringen en belangen van grote Agrofood bedrijven. Hierbij wordt niet systematisch uitgesloten dat dit ten koste gaat van (land)rechten van lokale gemeenschappen en voedselproducenten. Het Ministerie van Economische Zaken spreekt zelfs van enorme kansen in Afrika voor Nederlandse bedrijven vanwege groot ‘ongebruikt landbouwareaal’.

Het is precies dit soort onjuiste aannames dat landroof in de hand werkt. Ook de Nederlandse overheid kan en moet meer doen om landroof daadwerkelijk te stoppen en te zorgen dat beleid coherent is. ActionAid roept iedereen, inclusief de Nederlandse overheid, op tot een Zero Tolerance voor landroof en dit zowel in Nederland als internationaal praktijk te maken.

Wat doet Actionaid eraan?

-          ActionAid werkt al jaren op dit thema, zowel door het steunen van local rights programmes als beleidsbeïnvloeding in Zuiden, Noorden en internationaal

-  Zo is ActionAid nauw betrokken geweest bij de totstandkoming van de Tenure Guidelines en nu bij de onderhandelingen voor Principles on Responsible Agricultural Investment.

-   Actionaid vraagt ook al jaren aandacht voor de negatieve gevolgen van het biobrandstofbeleid, dat in veel landen tot landroof heeft geleid

-          ActionAid is ook heel erg actief in het Zuiden: daar werken we hard om gemeenschappen te versterken, en brengen we overheden en bedrijven ter verantwoording. Een voorbeeld hiervan kun je lezen in onze recente blog over een landrechten debat in Kenia.

-          In Nederland vragen we aandacht voor landrechten en het tegengaan van landroof, zeker waar het overheidssteun voor bedrijven betreft. We brengen in kaart waar risico’s op landroof bestaan en doen aanbevelingen hoe deze aangepakt kunnen worden. Ook hebben we de Nederlandse overheid en de Europese Unie opgeroepen biobrandstofmandaten die tot landroof leiden af te schaffen. Tenslotte ondersteunen we zelf vrouwen bij het claimen van hun landrechten en het monitoren van hun overheid. We roepen de Nederlandse overheid dit ook te doen.